محمد زماني ( سهشنبه 1/5/1387 :: ساعت 9:16 صبح)
بررسي و تعيين سرانه زباله
بيمارستان قمر بني هاشم
جابر يگانه
سال 1385
مقدمه
يکي از آلاينده هاي محيط زيست مواد زايد جامد مراکز بهداشتي درماني نظير بيمارستانها و درمانگاهها و 000 است اکثر کشورهاي پيشرفته زباله هاي بيمارستاني راجزو مواد زايد خطر ناک محسوب مي کنند0
خوشبختانه در ايران نيز از سال 1374 طبق دستورالعمل اداره کل سلامت محيط و کار وازرت بهداشت، بيمارستانها موظف شده اند نسبت به جمع آوري و ذخيره سازي مجزاي زباله هاي عفوني و غير عفوني از مبداتوليد اقدام نمايند0
بطور کلي از حدود 630 نوع مواد شيميايي مورد استفاده در بيمارستانها، 300 نوع آن مواد سمي و خطرناک، 300 نوع آن غير سمي و 30 نوع ديگر آن بي خطر است0 که مقداري از آن بصورت مواد زايدات بيمارستانيدر خواهد آمد که همراه زباله هاي بيولوژيک و راديو اکتيو جمع آوري مي گردند0
در دنيا هنوز الگوي تابتي جهت تقسيم بندي مواد زايد بيمارستاني وجود ندارد0 کشورهاي مختلف هر يک بگونه اي زباله هاي بيمارستاني را تقسيم بندي کرده اند0 اين تقسيم بندي ها بر سه اصل استوار است :
1- تقسيم بندي بر اساس روش دفع ( مانند کشور آلمان)
2- تقسيم بندي بر اساس منبع توليد ( مانند کشور فرانسه)
3- تقسيم بندي بر اساس درجه احتمال خطر ( مانند انگلستان )
يکي از مهمترين تقسيم بندي ها به روش طبقه بندي کنوانسيون بازل است که دولت جمهوري اسلامي يکي از امضاء کنندگان آن است0 ميزان توليد پسماندهاي بيمارستاني به درآمد سرانه و استانداردهاي بهداشتي کشور بستگي دارد هرچه درآمد بيشتر باشد توليد زباله بيشتر است بطور کلي مي توان گفت که ميزان پسماندها شامل 80% زباله هاي عمومي و 20% زباله هاي عفوني مي باشد 0
به جرات مي توان گفت اگر مراکز درماني طرح تفکيک را اجرا نمايند از ميزان پسماندهاي زباله هاي خطرناک کاسته مي شود 0 درذ اين تحقيق که بصورت عملي در بيمارستان قمر بني هاشم خوي انجام شده است هدف شناسايي و ساماندهي وضع موجود بوده که در اين راستا به شرح ذيل عمل گرديد0
با توجه به اهميت موضوع و نياز به وجود عددي قطعي جهت تصميم گيري هاي لازم به منظور ساماندهي وضعيت زباله بيمارستان قمر بني هاشم ضرورت انجام يک طرح مطالعاتي کاملا محسوس بود در اين راستا در بررسي هاي اوليه ملاحظه گرديدکه:
1- کسي اعتقادي به اهميت بهداشتي زباله نداشت0
2- اقدامات انجام يافته بدليل عدم اطلاع کافي و اصولي صرفا جهت رفع تکليف بوده و هيچ اقدام موثر و ماندگاري صورت نگرفته بود0
3- وجود کيسه هاي زباله زرد و سياه صوري بوده کنترلهاي لازم صورت نمي گرفت0
بد نيست اشاره اي به مشخصات بيمارستان قمر بني هاشم خوي داشته باشيم0
با توجه به وضع نابسامان موجود اقدام به بررسي کمي و کيفي مواد زايد بيمارستان نموده که با اهداف زير صورت گرفت0
1- تعيين دقيق سرانه زباله بيمارستاني
2- تعيين دقيق چگالي زباله جهت تعيين حجم ايستگاه موقت، خريد سطل هاي زباله مناسب و متناسب
3- تهيه و تدارک تجهيزات ايمني لازم
4- ارتقاء سطح آگاهي کارگران و کادر درماني و پزشکان به منظور ايجاد تغيير رفتار
مواد و روشها
جهت تعيين سرانه زباله و چگالي آن نياز به توزين روزانه و مطاله آناليزي آن بود که جهت انجام اين پژوهش وسايل و لوازم زير مورد استفاده قرار گرفت0
1- باسکول به ظرفيت بيش 250 کيلوگرم
2- ظرف پلاستيک استوانه اي به حجم110 ليتر
3- خاک انداز و کاردک بزرگ
4- تشت متوسط به تعداد لازم
عمل توزين زباله ها با بکار گيري يک نفر کارگر خدماتي جهت توزين اصولي و تبت دقيق اوزان آغاز گرديد0
قبل از انجام کار به منظور رعايت موازين بهداشت فردي يک جفت دستکش کار چرمي، يک عدد ماسک و يک عدد پيش بند تحويل داده شد0 ضمنا در اين طرح از کسي استفاده شد که قبلا نسبت به بيماري هپاتيت واکسينه شده بود0
براي اندازه گيري چگالي زباله در بيمارستان در برنامه توزين در 4 فصل سال و هر ماه يک روز و در هر روز يک شيفت صبحکاري و يک شيفت شبکاري جهت توزين انتخاب گرديد در اين ايام کليه کيسه هاي زباله منتقل شده به جايگاه موقت توزين و ثبت گرديد0
در نهايت بعد از انجام توزين در طي سالهاي 84 و 85 جدول زير بدست آمد0
نام مرکز |
ميزان زباله شبه خانگي |
ميزان زباله عفوني |
سموم و داروهاي شيميايي |
زباله راديواکتيو |
|
kg/day272 |
kg/day234 |
ناچيز |
|
بعد از محاسبات لازم به سرانه زباله توليدي بيمارستان قمر بني هاشم طي جدول زير رسيديم0
تعداد تخت فعال |
سرانه زباله شبه خانگي |
سرانه زباله عفوني |
سرانه زباله بيمارستاني |
198 تخت |
kg/day 37 /1 |
kg/day 18/1 |
kg/day 55/2 |
جهت انجام مقايسه لازم به ذکر است که در مطالعات انجام شده در کشورهاي خارجي مقدار سرانه
در پاکستان 7/0 – 15/0
در تايوان در سال 1993 در محدوده 4- 5/2
در امريکا طي سال 1998 در محدوده 9- 2
و در ايتاليا رقم 44/0 کيلوگرم در روز بازاي هر تخت ذکر شده است0
در ايران نيز طي تحقيقات انجام شده
در استان سمنان توسط نوري سپهر مقدار اين سرانه 8/1 – 8/0
در استان اصفهان طي سال 1374 توسط عمراني 34/2
در استان گيلان در سال 1374 بوسيله پيراسته رقم 2/3
در استان فارس بوسيله رايگان شيرازي رقم 9/3 و در شيراز 6/4
در استان خوزستان در سال 1375 بوسيله عمويي رقم 38/2 و در اهواز 45/2
و در سال 1381 بوسيله صادقي مقدار اين سرانه براي شهر مشهد 67/1 کيلوگرم در روز بازاي هر تخت گزارش شده است0
جهت عملياتي نمودن مطالعه، نواقصات زير کامل مشهود بود که نياز به تغيير داشتند0
1- عدم دقت کادر درماني در تفکيک زباله هاي بيمارستاني
2- عدم دقت کارگران خدماتي در جمع آوري و جمل زباله هاي بيمارستاني
3- عدم وجود برنامه منظم جمع آوري از بخش ها و حمل اصولي آن به محل نگهداري موقت
4- عدم دقت در تفکيک زباله هاي تيز و برنده از ساير زباله ها بگونه اي که خسارات جاني و مالي عديده اي را بهمراه داشته است0
5- عدم دقت در نگهداري اصولي در محل نگهداري موقت
6- عدم وجود برنامه منسجم در حمل زباله از بيمارستان به محل دفع نهايي
7- عدم دقت در نحوه حمل زباله به محل دفع نهايي
8- جداساز ي خرده نان کارتن و مقوا و مواد پلاستيکي از ساير زباله ها
اقدامات انجام يافته
با جميع مسائل فوق شروع به انجام اقدامات لازم گرديد که مختصرا به شرح ذيل هستند
1- اولين قدم تنظيم يک تقويم کاري بود که جهت اجراي دقيق برنامه ضروري مي نمود0
2- تعيين دقيق افرادي که ارتباط مستقيم ئر امر جمع آوري زباله داشته باشند0
3- اجراي برنامه واکسيناسيون هپاتيت براي کليه کارگران با همکاري مرکز بهداشت شهرستان
4- برگزاري کلاسهاي آموزشي مستمر بيش از 50 ساعت براي کادر خدماتي جهت آشنايي دقيق با زباله و ساير مسائل مرتبط ( البته در اين کلاسها ساير مسائل بهداشت محيط بيمارستان مطرح گرديدو حتي در پاره اي موارد حالت عملي بخود گرفت و بصورت نماد سمبليک گاري هاي قديمي حمل زباله آتش زده شد تا تغيير رفتار لازم ايجاد گردد0)
5- تنظيم برنامه کاري ساعات و نحوه جمع آوري زباله از بخش ها به منظور ايجاد حساسيت در يبن بيمارستاني ها( برنامه تنظيمي بدين شرح بود که در پايان هر شيفت کاري کليه سطل هاي زباله تخليه، شستشو و خشکانده و کيسه گذاري شده و کاملا تميز به شيفت بعدي تحويل گردد0 در اين ميان در صورتي که سطلي زودتر از موعد مقرر پر شود قبل از اتمام شيفت کاري اين عمليات انجام مي شود0
6- برگزاري کلاس آموزشي جهت کادر درماني به منظور آشنايي با معضلات دفع غير بهداشتي زباله که خوشبختانه با استقبال خوبي برخوردار شد0
7- خريد تجهيزات مشتملبر:
الف: خريد و توزيع سطل هاي زباله زرد و آبي درب دار، قابل شستشو، سطل مخصوص محوطه، سطل مخصوص قسمتهاي اداري بگونه اي سطل هاي هر قسمت ( اداري، درماني، محوطه) از ساير قسمتها قابل تفکيک باشد
ب: خريد و توزيع و ساماندهي safty box براي کليه بخش هاي درماني و مورد لزوم
ج: خريد و استقرار سطل هاي زباله بزرگ در اتاق کار خدماتي بخش ها جهت تعويض و نگهداري موقت زباله در خارج از برنامه تنظيمي
د: خريد و استقرار ترالي 160 ليتري مخصوص حمل زباله جهت جمع آوري و انتقال زباله بخش به محل نگهداري موقت زباله
8- تهيه کيسه هاي زباله مقاوم و مناسب با چاپ آرم زباله هاي خطرناک و مشخصات بيمارستان
9- توزيع دستکش و ماسک و وسايل مخصوص بيراي شستشوي سطل هاي زباله
10- تعمير و بازسازي سيلوي نگهداري موقت زباله از قبيل مرمت، کاشيکاري و سنگ کاري، لوله کشي آب ، تعيين کارگز مسئول نگهداري و نظافت سيلو، رنگ آميزي و نصب تابلوي هشدار دهنده
اقدامات انجام يافته بقدري بارز ئ در خور توجه بود که دراندک زماني کليه کادر درماني و خدماتي را تحت تاثير قرار داده و در امر زباله شاهد تحولي زيبا بوديم0
عکس هاي پيوست پاره از اقدامات انجام يافته را از دريچه کوچک دوربين نشان مي دهد0
طرح هاي آتي در مورد زباله بيمارستان قمر بني هاشم
با توجه به پيشرفتهاي خوبي که در زمينه بهينه سازي زباله بيمارستان داشتيم بر آن شديم که در جهت بهبود هر چه وضعيت زباله اين بيمارستان به سطح استانداردهاي بين المللي طرح هايي را براي آينده پيش بيني نمائيم که ذيلا پاره اي از آنها ذکر مي گردد0
1- کد گذاري رنگي زباله هاي بيمارستاني
2- اصلاح سيستم جمع آوري موقت زباله از بخش ها و تغيير لباس افرادي که دخالت مستقيم در امر جمع آوري دارند0 بعنوان مثال در حال حاضر در کليه بيمارستانهايي که زباله با ترالي جمع آوري و به محل دفع نهايي حمل مي شود اتمال انتقال آلودگي از محل نگهداري موقت به داخل بخش ها از طريق چرخ هاي ترالي وجود دارد0
3- تغيير ساختار دفع نهايي و جايگزيني مناسب براي زباله سوزي که از جمله روش هاي در دست بررسي به سه روش زير اشاره نمود:
الف: روش حرارت با حرارت پائين( 177-93 درجه سانتيگراد) بر اساس دو روش حرارت مرطوب ( اتوکلاو) و حرارت خشک ( ميکروويو) مي باشد0
ب: روش شيميايي
با استفاده از مواد شيميايي متفاوت امکان ضد عفوني پسماندهاي بيمارستان وجود دارد مانند هيپوکلريت سديم ( بليچ) که البته توليد دي اکسين مي کند0 يا ازن ، اسيد پراکتيک ، Alkali که مواد سمي توليد نمي کنند0
ج: روش تشعشع
در اين روش از اشعه هاي الکتروني، کبالت 60 ، اشعه UV-c استفاده مي شود که پسماندها تحت بارش فوتونهاي پر انرژي ضدعفوني مي شود0
در کليه روشهاي فوق پسمانده ها بي خطر سازي شده و براي دفع نهايي حمل مي شوند0